HỘI CHỨNG CHẬM PHÁT TRIỂN TRÊN HEO CON THỜI KỲ CAI SỮA

HỘI CHỨNG CHẬM PHÁT TRIỂN TRÊN HEO CON THỜI KỲ CAI SỮA

Hội chứng chậm phát triển hay còn gọi là hội chứng còi cọc ở heo con giai đoạn quanh cai sữa (PFTS) là một bệnh lý phức tạp, đặc trưng bởi tình trạng heo suy nhược và sụt cân đột ngột ngay sau khi tách mẹ. Căn nguyên của hội chứng này được xác định là kết quả của sự tác động đa yếu tố; trong đó, các tác nhân nhiễm trùng (virus, vi khuẩn), các yếu tố phi nhiễm trùng (căng thẳng môi trường, quản lý) và cả xu hướng mẫn cảm di truyền đều có mối liên hệ mật thiết.

Hội chứng PFTS đặt ra thách thức đáng kể trong ngành chăn nuôi heo do chưa xác định rõ nguyên nhân và khó khăn trong việc chẩn đoán chính xác hội chứng này. Trong phạm vi bài viết, quý bà con hãy cùng Công ty cổ phần Thiên Quân phân tích các tác nhân gây bệnh và triệu chứng, qua đó cập nhật những kiến thức mới nhất về cơ chế bệnh sinh và giải pháp chẩn đoán lâm sàng của căn bệnh này nhé!

1. Nguyên nhân gây bệnh

Hội chứng chậm phát triển sau cai sữa trên heo (Porcine Periweaning Failure to Thrive syndrome – PFTS) được ghi nhận từ năm 2007 tại Bắc Mỹ nhưng thường bị nhầm lẫn với bệnh do Circovirus gây ra (PMWS) và bệnh heo tai xanh (PRRS).

Trong thời gian cai sữa, heo con phải trải qua rất nhiều căng thẳng, cùng với những thay đổi về thức ăn từ sữa mẹ sang thức ăn rắn sẽ tác động mạnh đến hệ vi sinh đường ruột, ảnh hưởng đến khả năng phát triển của đàn heo. Các nghiên cứu đã xác định được một số tác nhân tiềm năng nhưng mối quan hệ chắc chắn với hội chứng PFTS vẫn chưa được làm rõ.

– Yếu tố di truyền: Nghiên cứu bộ gene cho thấy yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc heo mẫn cảm với hội chứng chậm phát triển (PFTS), thể hiện qua tính nhạy cảm cá thể di truyền từ heo nọc sang heo con (Bertolini et al., 2018).

– Yếu tố không truyền nhiễm:

+ Căng thẳng khi cai sữa có thể dẫn đến teo nhung mao ruột và giảm tiết axit lẫn enzyme tiêu hóa. Tình trạng này khiến thức ăn không được hấp thu, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển làm cho heo con rơi vào tình trạng còi cọc, chậm phát triển sau cai sữa (Tang et al., 2022).

+ Môi trường chuồng nuôi bất lợi (sốc nhiệt, khí độc NH₃ cao, ẩm ướt, mật độ nuôi dày đặc,…) khiến heo con vừa cai sữa căng thẳng, mệt mỏi và bỏ ăn.

– Yếu tố truyền nhiễm: Các yếu tố như virus, vi khuẩn không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra hội chứng chậm phát triển mà sẽ tấn công vào hệ miễn dịch của heo con mắc PFTS, làm trầm trọng chứng chán ăn và suy kiệt khó phục hồi.

Hình 1. Sự căng thẳng khi cai sữa ảnh hưởng đến môi trường đường ruột (Tang et al., 2022)

2. Dấu hiệu heo cai sữa mắc bệnh

Triệu chứng

Heo con khi mắc phải hội chứng chậm phát triển thường có tình trạng lâm sàng đặc trưng là biếng ăn và suy nhược cơ thể trong ba tuần đầu sau cai sữa.

Khi cai sữa, heo bị nhiễm bệnh có trọng lượng cơ thể trung bình; trong vòng 7 ngày tiếp theo đó, heo có triệu chứng chán ăn, lờ đờ và bụng lõm. Vào tuần thứ ba sau khi cai sữa, tình trạng xấu đi nhanh chóng, biểu hiện rõ rệt là yếu cơ và sụt cân, tiêu chảy cũng có thể xuất hiện.

Một số trường hợp khác còn ghi nhận heo con nhiễm PFTS đều có hành vi lặp đi lặp lại như liếm, nhai hoặc cắn liên tục.

Hình 2. Heo con mắc hội chứng PFTS bị sụt cân rõ rệt (A); Teo tuyến ức vùng cổ trên heo mắc PFTS (bên trái) so sánh với tuyến ức vùng cổ của heo khỏe mạnh (bên phải) (B) (Rodríguez-Ruiz et al., 2025)

Hình 3. Các dấu hiệu lâm sàng được phát hiện ở heo nhiễm PFTS (Rodríguez-Ruiz et al., 2025)

Bệnh tích

Khi mổ khám bệnh tích, heo mắc phải hội chứng PFTS cho thấy lượng thức ăn trong dạ dày rất ít, ruột non và đại tràng thường trống rỗng hoặc có chứa chất sệt lỏng.

Heo bị teo hai bên tuyến ức cổ và cả tuyến ức ngực.

Có tình trạng đông đặc phổi nhẹ hoặc nặng, tương thích với quá trình viêm phế quản, phổi tích mủ.

Viêm đáy vị dạ dày, viêm teo ruột, viêm đại tràng nông cũng được phát hiện trên bệnh tích của heo cai sữa mắc PFTS.

Một số tổn thương vi mô đặc trưng có thể hữu ích trong chẩn đoán hội chứng này đó là xuất hiện các biểu mô bị suy yếu, hình khối thấp, ở ruột non quan sát thấy nhung mao bị teo và thâm nhiễm tế bào lympho.

Hình 4. Các tổn thương mô học ở heo con mắc hội chứng còi cọc quanh thời kỳ cai sữa (Rodríguez-Ruiz et al., 2025)

3. Chẩn đoán bệnh

Bảng 1. Chẩn đoán phân biệt hội chứng chậm phát triển quanh cai sữa PFTS với các hội chứng/bệnh khác trên heo (Rodríguez-Ruiz et al., 2025)

Hội chứng PFTS đặc biệt khó nhận biết và chẩn đoán vì nguyên nhân gây bệnh chưa được biết rõ và thiếu các triệu chứng và tổn thương đặc trưng.

Vì các dấu hiệu lâm sàng của hội chứng PFTS giống với các bệnh khác trên heo nên cần tiến hành chẩn đoán phân biệt nhằm tìm ra nguyên nhân chính xác nhất.

4. Ngăn ngừa heo cai sữa mắc hội chứng PFTS

Vì hội chứng chậm phát triển quanh tuổi cai sữa (PFTS) không có tác nhân cụ thể nên không có thuốc điều trị đặc hiệu để chữa khỏi hoàn toàn. Để phòng ngừa tốt hội chứng này, quý bà con cần tuân thủ thực hiện:

– Đảm bảo chuồng úm ấm áp, thông thoáng và đủ không gian tiếp cận dinh dưỡng.

– Đảm bảo khẩu phần ăn thích hợp và cung cấp đủ nước trong suốt quá trình chăn nuôi.

– Thường xuyên theo dõi tình trạng sức khỏe của heo khi cai sữa nhằm phát hiện sớm nếu heo có các triệu chứng của PFTS, chăm sóc hỗ trợ tích cực để giảm thiểu sự tiến triển của bệnh.

– Tiêm phòng đầy đủ theo đúng lịch và đúng kỹ thuật, cũng như cai sữa đúng quy trình để tránh heo vừa xa mẹ bị căng thẳng quá mức.

– Chủ động bổ sung các sản phẩm chứa vitamin, khoáng chất, men vi sinh và acid amin nhằm tăng cường miễn dịch và nâng cao sức đề kháng như BKC-VITA (1 g/60-80 kg thể trọng/ngày, liên tục 3-5 ngày), ADE AMINOVIT (2 ml/lít nước uống hoặc 2 ml/kg thức ăn, liên tục 7-10 ngày) hoặc MEN SỐNG (1 g/kg thức ăn hoặc 3-5 g/lít nước uống, sử dụng mỗi ngày 1 lần).

Thiên Quân xin cảm ơn quý bà con đã theo dõi bài viết trên đây! Hội chứng heo chậm phát triển quanh cai sữa đến nay vẫn là một bệnh phức tạp và gặp nhiều khó khăn trong việc chẩn đoán, song quý bà con vẫn cần cẩn trọng để đàn heo không mắc phải hội chứng không mong muốn. Mong rằng bài viết trên đã đem đến những thông tin hữu ích cho quý bà con trong thời gian chăn nuôi heo sắp tới!