BỆNH CÒI Ở TÔM SÚ (MBV)

 BỆNH CÒI Ở TÔM SÚ (MBV)

1 Giới thiệu chung

Bệnh còi do virus MBV (Monodon Baculovirus) là một trong những bệnh xuất hiện sớm và phổ biến trên tôm sú (Penaeus monodon), tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei). Đây là bệnh “mãn tính”, khó phát hiện ở giai đoạn đầu và thường chỉ được chú ý khi ao nuôi xuất hiện tôm còi cọc, chậm lớn, phân đàn rõ rệt. Bệnh MBV hiếm khi gây chết nhanh, nhưng làm giảm nghiêm trọng năng suất do hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) tăng cao.

2 Nguyên nhân

• Tên tác nhân: Monodon Baculovirus (MBV)
• Nhóm virus: Baculoviridae
• Vật chủ chính: Tôm sú (Penaeus monodon), tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei)
• Giai đoạn mắc bệnh: Ấu trùng (PL), tôm giống và tôm nuôi thương phẩm

MBV có khả năng tồn tại lâu trong môi trường nước và trong cơ thể tôm mang mầm bệnh mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng.

3 Đường lây truyền

Lây truyền ngang:

Qua nước ao nuôi bị nhiễm mầm bệnh: Nguồn nước ao nuôi có thể mang sẵn mầm bệnh MBV từ các vụ nuôi trước, từ kênh cấp nước chung hoặc từ ao lân cận. Khi không được xử lý, khử trùng triệt để trước khi thả giống, virus tồn tại trong nước và bùn đáy ao sẽ xâm nhập trực tiếp vào cơ thể tôm thông qua mang, biểu mô ruột và gan tụy.

Qua thức ăn tươi sống: Giáp xác nhỏ, nhuyễn thể hoặc sinh vật phù du thu trực tiếp từ môi trường tự nhiên không qua xử lý có thể mang virus MBV. Đây là nguồn lây nhiễm trực tiếp và khó kiểm soát khi được dùng làm thức ăn cho tôm.

Qua tôm bệnh ăn thịt tôm khỏe: Trong điều kiện nuôi mật độ cao, thiếu thức ăn hoặc môi trường ao nuôi không ổn định, các tôm ăn thịt lẫn nhau. Tôm khỏe khi ăn phải xác hoặc phần cơ thể của tôm đã nhiễm MBV sẽ tiếp nhận trực tiếp lượng virus lớn, làm tăng khả năng lây nhiễm nhanh trong quần đàn. Đây là con đường lây truyền quan trọng, góp phần làm bệnh lan rộng âm thầm trong ao nuôi và dẫn đến tình trạng tôm còi cọc, phân đàn kéo dài.

Lây truyền dọc:

Từ tôm bố mẹ nhiễm MBV sang ấu trùng: Virus có khả năng truyền trực tiếp từ tôm bố mẹ nhiễm MBV sang trứng và ấu trùng ngay từ giai đoạn đầu. Đây được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến MBV xuất hiện sớm trong giai đoạn ương giống.

Do mầm bệnh đã tồn tại sẵn trong cơ thể ấu trùng, việc can thiệp bằng các biện pháp quản lý môi trường hay dinh dưỡng sau khi thả nuôi hầu như không thể loại bỏ hoàn toàn tác nhân gây bệnh, mà chỉ có thể hạn chế mức độ biểu hiện và giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

4 Dấu hiệu bệnh lý

Biểu hiện bên ngoài

• Tôm chậm lớn rõ so với bình thường
• Kích cỡi tôm trong ao không đồng đều, phân đàn mạnh
• Vỏ tôm mỏng, màu sắc nhợt nhạt
• Tôm yếu, phản xạ chậm, khả năng bắt mồi kém

Dấu hiệu bên trong

• Gan tuỵ nhạt màu và teo nhỏ
• Ruột thường rỗng hoặc ít thức ăn, phân đứt đoạn, đôi khi kèm theo phân trắng.

Dấu hiệu nhận biết bệnh sớm thường không rõ ràng, dựa vào hiện tượng phân đàn mạnh, và kéo dài trong thời gian nuôi, để chẩn đoán bệnh, nhưng chưa đủ cơ sở để kết luận. Một số phương pháp xác định bệnh nhanh chống như: phương pháp sinh học phân tử hoặc chọn tôm giống ở cơ sở uy tín có chứng nhận sạch bệnh.

Hình 1: Tôm phân cỡ mạnh trong đàn

5 Biện pháp phòng bệnh

Phòng bệnh là biện pháp chính để chống lại bệnh còi trên tôm sú, một số biện pháp phòng như sau:

Quản lý con giống

• Chọn con giống sạch bệnh từ các cơ sở ương giống có uy tín.
• Tôm bố mẹ sạch bệnh không nhiễm bệnh virus.

Quản lý ao nuôi

• Xử lý nguồn nước đầu vào bằng sản phẩm PROTECTOL với liều 1 lít/1 000 m³ nước, và lắng lọc nước thật kĩ.
• Quản lý chất lượng nước ổn định, các chỉ tiêu môi trường ở trong ngưỡng cho phép.

Dinh dưỡng và tăng cường sức đề kháng

• Tăng cường chức năng gan cho tôm bằng sản phẩm SORMELINE với liều 100 g/100 – 150 kg thức ăn hoặc tăng cường sức đề kháng MINER VITA với 1 kg/200 kg thức ăn.
• Tăng cường men vi sinh PRO-MEN sử dụng chế phẩm sau tăng sinh cho 70-100 kg thức ăn.